Pierwotna lokalizacja: Plac Łużycki w Legnicy.


8 lutego 1945 r. znad Odry ruszyło natarcie wojsk radzieckich 1 Frontu Ukraińskiego. Jeszcze tego samego dnia wieczorem, na północnych i północno-wschodnich przedmieściach Legnicy doszło do pierwszych starć nacierających oddziałów Armii Czerwonej z siłami niemieckimi. Miasta broniły nieliczne jednostki regularnego wojska, a także pośpiesznie sformowane oddziały Volkssturmu złożone ze zdolnych do walki mężczyzn, funkcjonariusze policji i żandarmerii, a nawet strażacy. 9 lutego Niemcy tracili kontrolę nad kolejnymi obszarami miasta. Od wschodu i południa wkraczały do Legnicy dalsze jednostki radzieckie. Do wieczora większa część miasta znalazła się pod kontrolą czerwonoarmistów. Walki wygasły następnego dnia.

11 lutego 1945 r. w radzieckim komunikacie wojennym podano wiadomość o zdobyciu szeregu dolnośląskich miejscowości, m. in. Legnicy. Przez następne dziesięciolecia tego dnia miały miejsce oficjalne obchody „wyzwolenia Legnicy”. Propaganda komunistyczna utrzymywała, że wojska radzieckie stoczyły o miasto ciężki bój. W rzeczywistości walki nie były zbyt intensywne. Szczupłe siły niemieckie nie mogły stawić skutecznego oporu oddziałom Armii Czerwonej.

Pamiątkowy głaz upamiętniający zdobycie Legnicy powstał w ramach uroczystości 15. rocznicy „wyzwolenia” miasta. Wieczorem 10 lutego 1960 r., po zakończeniu apelu poległych na Placu Słowiańskim z udziałem przedstawicieli władz partyjnych, delegacji zakładów pracy, funkcjonariuszy milicji i żołnierzy KBW, miał miejsce przemarsz ulicami miasta na Plac Łużycki, gdzie dokonano uroczystego odsłonięcia kamienia. Według oficjalnej relacji stanął na trasie przemarszu Armii Czerwonej. W miejscu odsłonięcia pomnika wkraczające do miasta pierwsze czołgi radzieckie miały ostrzeliwać napotkane siły nieprzyjaciela.


001_g
1. Kamień poświęcony Armii Radzieckiej, ok. 1960 r., fot. Franciszek Pałka, ze zbiorów Muzeum Miedzi w Legnicy.
002_g
2. Głaz upamiętniający wkroczenie do Legnicy oddziałów Armii Czerwonej, 2018 r., fot. Henryk Wolter, ze zbiorów Muzeum Miedzi w Legnicy