ja_mageia_template_v1.2_1.5.x

Nowa wystawa


„Rozstrzelane miasta.
Poznań – Budapeszt 1956"


Akademia Rycerska





  • Narrow screen resolution
  • Wide screen resolution
  • Decrease font size
  • Default font size
  • Increase font size
Home Eksponat miesiąca Obrazy Theodora Blätterbauera (1823-1906)
Obrazy Theodora Blätterbauera (1823-1906) PDF Drukuj
Archiwum - Eksponat miesiąca
sobota, 01 grudnia 2012 00:00

Eksponaty miesiąca

grudzień 2012 r. - styczeń 2013 r.

Obrazy Theodora Blätterbauera (1823-1906)

Theodor Blätterbauer malarz pejzaży, architektury i portrecista, związany ze Śląskiem miejscem urodzenia, zamieszkania oraz twórczością. Urodził się w wigilię Bożego Narodzenia 1823 roku w Bolesławcu. Zmarł w Legnicy, w ostatnim dniu czerwca 1906 roku, w wieku 82 lat.

Theodor Blätterbauer  mieszkał i tworzył w Legnicy przez ponad pół wieku.

Przodkowie ojca artysty pochodzili z południowych Czech, zaś matki z Żagania. Blätterbauer wcześnie objawił zdolności plastyczne. Będąc w wieku szkolnym, mimo trudności finansowych rodziny pobierał prywatne lekcje rysunku. Chętnie rysował z natury. Jako kilkunastoletni młodzieniec terminował w latach 1838-1842 w zakładzie introligatorskim w Głogowie. Obok nauki zawodu czas ten wykorzystał na ćwiczenia umiejętności rysunkowych poprzez kopiowanie  ilustracji książkowych ( litografii i miedziorytów). Po krótkim epizodzie służby wojskowej  (1843/1844) , Blätterbauer podjął w Berlinie pracę w wyuczonym zawodzie introligatora. Cały czas jednak rysował i malował, często na zamówienie, specjalizując się w przedstawieniach zamków  oraz portretach. W 1845 roku, dzięki wsparciu finansowemu ojca kształcił w Monachium swoje umiejętności plastyczne poprzez  kopiowanie obrazów starych mistrzów oraz rysowanie z natury. Po kilkuletniej przerwie kolejny raz przyjechał nad Izarę, tym razem wstępując do monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie w roku akademickim1848/1849 uczęszczał do pracowni Rapsa, Stademanna i Langego. Jesienią 1849 roku wrócił na Śląsk i osiadł w Głogowie. Studia z zakresu malarstwa kontynuował latem 1853 roku u berlińskich mistrzów pejzażu (Biermanna, Hildebrandta), uczęszczając w tym samym czasie na kurs w Akademii Budowlanej, gdzie uzyskał świadectwo uprawniające do wykonywania zawodu nauczyciela rysunku.

W 1854 roku Theodor Blätterbauer ożenił się z córką głogowskiego hotelarza Petermanna (wdową z dwójką małych synów). Wraz z rodziną przeniósł się do Legnicy w związku z uzyskaną w tym mieście posadą nauczyciela rysunków w Akademii Rycerskiej. Stanowisko w Akademii Rycerskiej, które piastował przez 45 lat do 1899 roku, cenił wysoko. Tytułu nauczyciela szkoły używał między innymi podpisując korespondencję. W legnickich książkach adresowych określał się jako malarz pejzaży i portretów, ale też nauczyciel rysunku w Akademii Rycerskiej (Landschafts- und Portraitmaler, Zeichenlehrer der Ritter-Akademie).Wykładał przez pewien czas również w legnickiej szkole rzemiosła (Königlichen Provinzial-Gewerbeschule). Udzielał ponadto prywatnych lekcji malarstwa i rysunku. Szybko zyskał uznanie jako portrecista, tylko w latach siedemdziesiątych namalował blisko 40 portretów.

W ciągu całego życia Blätterbauer dużo  podróżował poznając zachodnią i południową Europę. Szczególnie upodobał sobie kraje alpejskie - Szwajcarię, Włochy i Austrię. Uczestniczył w życiu artystycznym Niemiec. Brał udział w  wystawach sztuki w Berlinie, Hamburgu, Dreźnie, Lipsku i Wrocławiu. Według Ernsta Pfudla biografa artysty to właśnie : „ podróże i galerie Berlina, Drezna, Monachium i Wiednia kształtowały jego smak artystyczny”.

Współpracował z wydawnictwami jako ilustrator książek i albumów popularyzujących wiedzą historyczną i geograficzną. Staloryty, drzeworyty i litografie wykonane na podstawie rysunków i akwarel Blätterbauera , a dotyczące Śląska znajdują się w:

- publikacji Hermanna Luchsa, zawierającej portrety książąt śląskich okresu średniowiecza; spośród 47 tablic 17 powstało w oparciu o rysunki Blätterbauera

- monumentalnym dziele Alexandra Dunckera dotyczącym posiadłości, zamków i rezydencji w monarchii pruskiej, wydawanym w latach 1853-1881; Blätterbauer opracował prowincje poznańską i śląską

- publikacji Franza Schrollera o Śląsku, do którego legniczanin przygotował 228 projektów na 233 ilustracje zamieszczone w trzech tomach książki, wydanej w latach 1885,1887,1888 przez głogowskie wydawnictwo Carla Flemminga.

Na zlecenie tej samej oficyny wykonał ilustracje do dwóch tomów dzieła poświęconego niemieckim Alpom.

Artysta posługiwał się różnymi technikami plastycznymi, najchętniej rysował ołówkiem i piórkiem, często malował akwarelami i farbami olejnymi, pod koniec życia używał gwaszy.   Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowała Legnica, a zwłaszcza jej zabytkowe budowle. Był współzałożycielem i członkiem dwóch legnickich stowarzyszeń, jednego skupiającego artystów (Liegnitzer Kunstverein) drugiego zrzeszającego miłośników historii (Geschichts-und Altertums-Vereins für die Stadt und das Fürstentum Liegnitz).

Z obliczanej na kilka tysięcy obrazów spuścizny artystycznej Blätterbauera zachowało się niewiele prac noszących znamiona oryginału. Zginęły lub uległy rozproszeniu obrazy znajdujące się przed II wojną światową w  Legnicy.

W 1993 r. podczas wystawy prezentującej twórczość Theodora Blätterbauera zorganizowanej w Muzeum Miedzi, na 79 prac pokazano tylko trzy dzieła malarskie, w tym jedną akwarelę z zasobów Liegnitzer Sammlung Wuppertal, obraz olejny na tekturze z naszych zbiorów oraz olej na płótnie z kolekcji prywatnej, ponadto 7 rysunków z Muzeum Narodowego we Wrocławiu (przedstawiały wyroby rzemieślnicze  ze zbiorów dawnego Muzeum Rzemiosła we Wrocławiu).

Na rynku antykwarycznym rzadko pojawiają się obrazy artysty. W 1993 roku do zbiorów prywatnych zakupiony został obraz ukazujący legnicki barokowy ratusz  w fikcyjnej romantycznej scenerii parkowego pejzażu.

Muzeum Miedzi od lat stara się o stworzenie zespołu dzieł dokumentujących twórczość Theodora Blätterbauera najwybitniejszego legnickiego artysty drugiej połowy XIX wieku. Do 2012 roku udało się pozyskać trzy niewielkie pejzaże olejne, w tym jeden z panoramą Legnicy oraz kilkadziesiąt litografii, stalorytów i drzeworytów powstałych w oparciu o rysunki i akwarele Blätterbauera , pochodzących z wymienionych wyżej publikacji książkowych. W tym kontekście prezentowany w grudniu 2012 roku portret młodych arystokratek oraz drugi obraz artysty zakupiony prawie w tym samym czasie ukazujący wnętrze kościoła Piotra i Pawła należy zaliczyć do dzieł wyjątkowych. 2 stycznia 2013 r. obydwa obrazy włączone zostały do naszej najnowszej wystawy czasowej zatytułowanej „Nabytki Muzeum Miedzi w Legnicy 1992 -2012”, otwartej  16 listopada 2012 r. Chcemy w ten sposób podziękować Darczyńcom, którzy przyczynili się do wzbogacenia zbiorów Muzeum Miedzi o dwa niezwykle interesujące obrazy.    Zamieszczamy je na stronie internetowej w rubryce „Eksponat Miesiąca”, aby zachęcić Naszą Publiczność do wizyty w muzeum i do  obejrzenia obu dzieł w oryginale.

grudzień 2012

autor:Theodor Blätterbauer (1823-1906)
tytuł: Portret młodych arystokratek na tle pejzażu z fragmentami architektury
ogrodowej
czas powstania: 1850 r.
technika: olej płótno
wymiary: 110 cm x 83 cm
numer inwentarzowy: ML/H/2901

data i sposób pozyskania: listopad 2012 r.,  zakup ze środków pozyskanych przez Towarzystwo Miłośników Twórczości Zofii Kossak w Legnicy


Portret młodych arystokratek na tle pejzażu z fragmentami architektury

Obraz ukazuje dwie młode dziewczyny ujęte w trzech czwartych postaci, ubrane w jednakowe jasne suknie ozdobione koronką. Siedząca po prawej ma szarfę oraz kwiat kamelii przy dekolcie w odcieniach różowo-pomarańczowych, stojąca po lewej posiada pasek i szal w kolorze niebieskim. Dziewczęta uczesane są gładko - zaplecione w warkocz włosy upięte, w uszach mają kolczyki w formie złotych kulek. Siedząca  wspiera lewy łokieć na kamiennym parapecie, obok niej wzdłuż prawej krawędzi obrazu widoczne są pnącza bluszczu. Obraz jest sygnowany w prawym dolnym rogu: Blätterbauer , poniżej znajduje się data 1850.

Portret namalował młody, bo liczący zaledwie 27 lat artysta. W owym czasie  Blätterbauer mieszkał w Głogowie, gdzie osiadł po powrocie z Monachium z ambitnym zamiarem utrzymywania się ze sztuki. Ernst Pfudel dosyć szczegółowo opisał wydarzenia 1850 roku, skupiając się głównie na  życiu osobistym Blätterbauera. Wspomniał jednak o rozterkach młodego malarza związanych z wyborem artystycznej specjalności; wahał się on pomiędzy uprawianiem malarstwa portretowego za czym przemawiały uznanie i sukces finansowy odniesiony w tej dziedzinie na Węgrzech  a bliższym sercu malarstwem pejzażowym. Z tego samego źródła wiadomo, iż Blätterbauer otrzymywał wówczas sporo zleceń od mieszkańców miasta głównie jednak z okolicznych majątków. „Pilnie pracując” mógł zatem artysta „zadbać o swoje skromne utrzymanie”. Zajęty zamówieniami nie wyjeżdżał, wg Pfudla, poza granice Śląska. Można zatem przyjąć hipotezę, iż omawiany portret przedstawia osoby z jakiegoś majątku w okolicach Głogowa i był jednym z wielu obrazów zrealizowanych w owym czasie na zamówienie miejscowej arystokracji.

Obraz zakupiony został do zbiorów Muzeum Miedzi dzięki składkom społecznym – akcji zainicjowanej i przeprowadzonej przez Towarzystwo Miłośników Twórczości Zofii Kossak w Legnicy. Wymaga konserwacji.

styczeń 2013

autor:Theodor Blätterbauer (1823-1906)
tytuł: Wnętrze kościoła Piotra i Pawła w Legnicy

czas powstania: 1889 r.
technika: papier, akwarela/gwasz
wymiary: 38cm x 30 cm
numer inwentarzowy: ML/H/2903

data i sposób pozyskania: grudzień 2012 r.; zakup w znacznej części sfinansowany przez grupę radnych obecnej kadencji Rady Miejskiej


Wnętrze kościoła Piotra i Pawła w Legnicy

Obraz namalowany w 1889 roku ukazuje fragment wnętrza ewangelickiego wówczas kościoła Piotra i Pawła, przed neogotycką przebudową w latach 1892-1894. Świątynia poddana została „renowacji” wg projektu berlińskiego architekta Johannesa Otzena. Przebudowa dotyczyła zarówno architektury gmachu jak i wnętrza. Gotycki, piaskowcowy kościół oblicowany został cegłą maszynową, dobudowano wówczas także drugą, południową wieżę. Znana z reprodukcji akwarela Blätterbauera, namalowana w 1884 r., przedstawia wygląd zewnętrzny kościoła przed ową drastyczną, niefortunną  przebudową. Zmiany we wnętrzu dokumentuje natomiast. prezentowany obraz .

Akwarela ukazuje  zachodnią część nawy północnej. Ścianę zamykającą nawę wypełniały trzy rzędy drewnianych empor - balkonów z miejscami siedzącymi dla wiernych, połączonych schodami umożliwiającymi  komunikację pomiędzy piętrami. Po prawej stronie obrazu widoczny jest fragment empory północnej, której balustrady ozdobione były malowidłami ze scenami z Biblii ( pośrodku „Ukrzyżowanie”). W górnej części balustrady, pod parapetem znajdowały się  tarcze herbowe. Nad emporą ukazany został fragment baldachimu, zaś na ścianie bocznej kościoła  dwa  polichromowane epitafia. Na pierwszym planie, na posadzce elementy wyposażenia wnętrza, krzesła, ławki itp. sprawiające wrażenie ustawionych dość przypadkowo.

Obraz sygnowany napisem umieszczonym centralnie nad dolną krawędzią:

Blätterbauer. Liegnitz.1889.

Legnica, w której Theodor Blätterbauer spędził niemal całe dorosłe życie, była tematem wielu prac artysty. Miłośnik historii i tradycji chętnie malował dawne budowle. W 1905 roku artysta podarował Towarzystwu Historii i Starożytności (Geschichts-und Altertums-Vereins für die Stadt und das Fürstentum Liegnitz) 108 swoich rysunków i akwarel, poświęconych zabytkom Legnicy i okolic. Z opublikowanego w periodyku Towarzystwa spisu tytułów prac wynika iż przedmiotem zainteresowania artysty były: mury obronne wraz z bramami i wieżami, zamek, kościoły, klasztory, dawny ratusz, fontanny w Rynku , zabudowania tzw. barokowego kwartału-kościół św. Jana, dawna siedziba opatów lubiąskich, kolegium i seminarium jezuickie, Akademia Rycerska oraz pomniki, domy, zaułki i inne zabudowania, często utrwalone tuż przed wyburzeniem. Warto dodać, iż zakupiona do zbiorów Muzeum Miedzi prezentowana akwarela nie była wymieniona w omawianym spisie. Wiadomo, iż obrazów z motywami legnickimi było znacznie więcej. Według relacji dziennikarza miejscowej gazety, wisiały one na ścianach pracowni artysty, całkowicie zasłaniając tapety. Ponadto liczne szkice i  rysunki skrywały w swoich wnętrzach przepaściste skrzynie znajdujące się w atelier. Podobno Blätterbauer nie lubił rozstawać się ze swoimi pracami. Obrazy Legnicy i okolic darzył  dużym sentymentem. Gdy czasem, któremuś z przyjaciół udało się stać posiadaczem jakiegoś dzieła, malarz zaraz uzupełniał ten ubytek w kolekcji tworząc takie samo lub podobne przedstawienie.

Artysta w 1865 roku sprzeciwiał się, bezskutecznie zresztą, akcji rozbiórki murów miejskich. Protestował przeciw wyburzeniu w 1902 r.  Nowej Bramy, w związku z budową Nowego Ratusza. Wraz z innymi członkami przywoływanego powyżej Towarzystwa Historii stworzył grupę nacisku dzięki której uratowano m.in. budynki seminarium jezuickiego i dawny pałac opatów lubiąskich, dzisiaj siedzibę  Muzeum Miedzi.

O potrzebie i konieczności renowacji kościoła Piotra i Pawła dyskutowano w Legnicy na długo  przed obchodami w 1878 r. 500. rocznicy wzniesienia budowli. Jeszcze przed uroczystościami rozpoczęto gromadzenie funduszy na ten cel. Możliwe, iż artysta świadomy ówczesnych tendencji w zakresie konserwacji tego rodzaju obiektów, postanowił utrwalić obraz gotyckiej świątyni,  pragnąc zachować jej wizerunek dla przyszłych pokoleń.

Pozyskany do zbiorów muzealnych obraz wnętrza kościoła Piotra i Pawła z 1889 r. był niegdyś jednym z wielu, a obecnie jednym z nielicznych świadectw zainteresowania Blätterbauera przeszłością Legnicy i jego głosu w walce o zachowanie zabytkowej substancji miasta w nienaruszonym stanie.

Grażyna Humeńczuk